Zelf-management: ideeën en methoden.

Succesvol zijn, datgene bereiken wat je wilt, nieuwe dingen leren, evenwicht bereiken in de relatie werk-vrije tijd: wie wil dat soort dingen nu niet. Toch is het u vast wel eens opgevallen dat er grote verschillen zijn in de mate waarin het mensen lukt datgene in hun leven te bereiken dat zij nastrevenswaardig vinden. U kent zeker wel voorbeelden van uiterst begaafde mensen die een rommeltje van hun leven maken, terwijl anderen met beperkte capaciteiten evenwichtig en succesvol functioneren.
Zelfmanagement is een manier om datgene in uw leven te realiseren dat u waardevol vindt. Laten wij even goed naar dit woord kijken. Management betekent volgens een bekende omschrijving: dingen gedaan krijgen door mensen. Zelfmanagement impliceert dan: dingen gedaan krijgen door het richting geven van uw zelf: uw persoon. Dat betekent dat u een beeld moet hebben met betrekking tot wie u bent, waar u vandaan komt, wat uw waarden zijn en dat u een visie hebt met betrekking tot de doelen van uw leven. Zelfmanagement betekent ook reëel kunnen omgaan met de 'gegevenheden van het leven': ziekte, eenzaamheid, pijn en sterfelijkheid. Daarnaast helpt zelf-management u te ontsnappen uit de fuik van de beroepsdeformatie. Steeds meer mensen verengen hun persoonlijkheid tot hun beroep. De ontwikkeling van hun persoonlijkheid gaat samen vallen met de rol die zij in hun werk spelen. U kent ze wel: 'hij is een echte marketeer' of 'dat hoort nu eenmaal bij een ICT-er'. Dat betekent dat de breedte en de rijkdom die het leven in potentie biedt, aan hen voorbij gaat.
Zelfmanagement, in hun terminologie zelforganisatie, behoort volgens Seltzer en Bentley tot de vaardigheden van de toekomst: de omgeving waarin mensen werken is steeds minder stabiel, routine in het werk verdwijnt. Wij moeten steeds meer onze eigen doelen vaststellen en structureren, prioriteiten stellen en soms tegenstrijdige verantwoordelijkheden en belangen tegen elkaar afwegen. Allemaal aspecten doe een rol spelen in de hedendaagse stroming ''het nieuwe werken''.

Waarden vormen de grondstof voor zelfmanagement. U kunt geen richting geven aan uw zelf als u geen beeld hebt van uw waarden. Waarden zijn richtinggevende uitspraken over wat wenselijk is. Waarden geven een antwoord op de waarom- en waarvoorvragen: hoe belangrijk vind ik de natuur, wat betekent het anderszijn van mensen uit andere culturen voor mij, hoe belangrijk is een loopbaan voor mij, hecht ik aan bezit? Vragen die een beeld geven van uw waarden.

Zelfmanagement volgens Sandor Marai

In de prachtige roman 'Gloed' van de Hongaarse schrijver Sandor Marai staat een indrukwekkende passage die prcecies de kern van zelfmanagement weergeeft: 'op de belangrijkste vragen geeft de mens uiteindelijk met zijn hele leven antwoord. Het maakt niet uit wat hij tussendoor zegt, welke woorden en argumenten hij aanvoert om zich te verdedigen. Aan het eind, als alles voorbij is, geeft hij met de feiten van zijn leven antwoord op de vragen die de wereld zo hardnekkig aan hem blijft stellen. Die vragen luiden: Wie ben jij ? Wat wilde je echt ? Waartoe was je werkelijk in staat ? Waaraan was je trouw en ontrouw ? Waarvoor en voor wie was je moedig of te laf ? Dat zijn de vragen. En een mens geeft antwoord naar beste kunnen, eerlijk of leugenachtig, maar dat is niet zo belengrijk. Wat wel belangrijk is, is dat hij met zijn hele leven antwoord.'(blz 87, Wereldbibliotheek Amsterdam).

Zelf-management concretiseert zich in zelfsturing

Een van de meest kenmerkende aspecten van het Mensink-concept van zelfmanagement is het onderscheid dat gemaakt wordt tussen zelfmanagement en zelfsturing. Bij andere visies op zelfmanagement lopen deze aspecten opgewekt door elkaar heen, terwijl het om een belangrijk verschil gaat. Waar gaat het om?
Zelfmanagement is gericht op datgene dat u wilt bereiken in uw leven. Dit betreft dus de langere termijn. Bij zelfsturing gaat het om het formuleren, realiseren van doelen voor concreet gedrag, uitmondende in prestaties. Enkele voorbeelden van doelen voor zelfsturing:
· Een half uur per dag uittrekken voor informele contacten.
· Tijdens een lastige vergadering vier maal het woord nemen op een rustige, bondige wijze.
· Als leidinggevende 25% van de tijd besteden aan personeelsmanagement.
· Een omzetstijging realiseren van 15% per jaar.
Het onderscheid tussen zelfmanagement en zelfsturing verduidelijkt dat wij moeten weten wat onze waarden en langere termijn doelen zijn, voordat er zinvolle doelen voor zelfsturing ontstaan.

Technieken gericht op verbetering van het zelfmanagement

Technieken kunnen u helpen zodanig effectiever te functioneren dat u op de korte en uiteindelijk ook op de langere termijn datgene realiseert dat u van waarde vindt. Daarbij is het belangrijk dat er een balans gevonden wordt tussen innerlijke rust en optimale alertheid. Aan de ene kant is het belangrijk optimaal open te staan voor nieuwe ervaringen, extravert en alert te zijn. Aan de andere kant is het belangrijk dicht bij uzelf te blijven, authentiek te zijn en te kunnen ontspannen. Jelle Zijlstra zei ooit: `Als je ontspannen bent kun je alles`. Wij maken dan ook een onderscheid tussen technieken gericht op het naar buiten richten, voorbeelden zijn flow en prestatieprogrammering, en technieken gericht op het naar binnen richten. Daarbij moet gedacht worden aan mediteren en visualiseren. Een stroming d'ie beide aspecten combineert is mindfullness: met aandacht aanwezig zijn in het hier en nu zonder oordeel.